كردند و از اين پس ، او رهبرى قرمطيان را در شام به عهده گرفت . يحيى در سال 290 ق ، در حمله به دمشق و نبرد با يكى از سرداران خليفه كشته شد و برادرش حسين ، كه به سبب داشتن خال بر صورتش ، صاحب الشامه لقب داشت ، جاى او را گرفت . « 1 » صاحب الشامه براى توسعهء نفوذ خود در منطقه ، نبردهاى مكررى با سرداران خليفه داشت ؛ اما رياست او نيز چندان دوام نياورد و در نبردى سخت با نيروهاى خليفه در سال 291 ق ، به اسارت درآمده و به قتل رسيد . « 2 » زكرويه كه تا اين زمان پنهان مىزيست ، بار ديگر شخصا رهبرى قرمطيان را به دست گرفت و در نبردى سخت ، سپاهيان خليفه را به هزيمت راند ؛ « 3 » اما در سال 294 ق و در نبردى ديگر به اسارت درآمده و به قتل رسيد . « 4 » با مرگ او فعاليت قرمطيان شام نيز كاهش يافت . با اين حال آنان تا حدود نيم‌قرن ديگر ، در نواحى شمال عراق و در شام ، در جولان بودند . ظهور قرمطيان در جهان اسلام ، و اعمالى خشونت‌بار و غيراصولى كه نسبت به ديگر مسلمانان داشتند ، پيامدهايى ناگوار براى جامعهء شيعى درپى داشت و به لحاظ اوضاع سياسى و اجتماعى ، آن را در موقعيت دشوارى قرار مىداد و مشكلاتى را براى شيعيان پديد مىآورد كه به بعضى از آن‌ها اشاره شد . 2 . حضور شيعيان در دربار عباسيان چنان‌كه پيشتر اشاره شد ، حضور شخصيت‌هاى متنفذ شيعى در دستگاه خلافت عباسى سابقه‌اى ديرين داشت . در عصر غيبت صغرى نيز برخى شخصيت‌هاى با نفوذ شيعه ، در دربار عباسيان و امور ادارى و حكومتى حضور فعال داشتند ، كه بر

--> ( 1 ) . نك : ابن اثير ، همان ، ص 511 و ص 523 . ( 2 ) . همان ، ص 531 . ( 3 ) . همان ، ص 544 - 546 . ( 4 ) . همان ، ص 550 .